"Mag ik van jou, van blauw, de dolfijn?"
"Heb ik."
"Kwartet!"
Bernice, net zes, en ik spelen 'onzichtbaar kwartet'. Kwartetten in je verbeelding. Een paar weken geleden kwam ze ermee. Handig voor lange autoritten.
Ik ben extra gefascineerd door haar spel, omdat ik deze middag naar de oratie van Roy Baumeister ben geweest. Baumeister is een topper in de sociale psychologie en de VU heeft hem gestrikt voor een bijzonder hoogleraarschap. In drie kwartier gaf hij zijn visie op de rol van het bewustzijn. Wat doet het, hoe werkt het en waarom hebben we eigenlijk bewuste gedachten?
De ultrakorte samenvatting: ons bewustzijn is de communicatiedienst van ons brein. Bedoeld om te communiceren met onszelf (wat dat nu wel zo slim wat ik gisteren deed en hoe zou ik dat morgen anders kunnen doen?) en met de mensen om ons heen (moet je horen wat ik net geleerd heb).Dankzij het bewustzijn kunnen mensen kennis delen binnen en tussen generaties. Dankzij het bewustzijn kunnen we complexe informatie uit het verleden vertalen naar complexe plannen voor de toekomst.Dankzij het bewustzijn hebben we cultuur. En cultuur is niet iets dat tegenover natuur staat, volgens Baumeister, maar cultuur is de oplossing die de natuur aan mensen geeft om problemen op te lossen.
Ik tel minimaal 80 prikkelende inzichten. En maximaal evenveel geïnteresseerden in de grotendeels lege aula (wanneer worden universiteiten zich ervan bewust dat dit mooie gelegenheden zijn om kennis te delen?).
Baumeisters conclusie: het bewustzijn heeft misschien geen directe, zichtbare impact op ons gedrag, maar het is méér dan het 'doelloze nevenverschijnsel' dat sommige psychologen ervan maken.Het werkt voortdurend samen met onbewuste processen om tot gedrag te komen. Door te reflecteren, te anticiperen, te communiceren, te plannen, te analyseren en te verbeelden.
Onzichtbaar kwartetten, zeg maar, als voorbereiding op de toekomst.
Ben Tiggelaar
(Eerder verschenen in Intermediair)
