Wat moet je doen om mensen te laten doen ‘wat de bedoeling is’? Barry Schwartz, hoogleraar aan Swarthmore College in de VS en auteur van het boek Practical Wisdom, hield er onlangs een presentatie over. Met daarin een subliem voorbeeld van de bijzondere bijwerking van boetes.
Casus: te laat op kinderdagverblijf
Een Israëlisch kinderdagverblijf had een probleem: ouders haalden hun kind te laat op. Het kinderdagverblijf ging eigenlijk om half 7 dicht maar dan waren nog -lang- niet alle kinderen opgehaald.
De directeur bedacht een plan: een boete. Als je je kind 15 minuten te laat ophaalde volgde een boete ter hoogte van een parkeerbekeuring.
De directeur dacht: ‘Opgelost!’. Het resultaat was echter: het probleem verdubbelde. Kinderen werden twee keer vaker te laat opgehaald. Wat bleek? Ouders vonden het een goede deal. Ze schakelden over op instant calculatiegedrag. Pa/ma maakte de economische afweging: wat kan ik verdienen in dat kwartier en wat kost het me?
Het was van een morele naar economische afweging geworden. Van ‘kan ik het maken’ naar ‘kan ik het betalen?’.
De directeur kreeg spijt en schafte de boete af. Wat gebeurde: nóg meer kinderen werden te laat opgehaald. De deal was immers nog beter geworden … en de economische mindset was inmiddels blijvend ‘geïnstalleerd’.
